Projekty Badawcze

Projekty badawcze
„Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa”
w latach 2012-2015

P 1 (Projekt nr 1)
Koordynator: dr Hubert Kaczmarczyk

Projekt na kanwie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. z 2011 r. Nr 122, poz. 696 ze zm.)
Tematem projektu jest ustalenie źródeł społecznych i gospodarczych prawnie sformalizowanego schematu działania dotyczącego ustalania: kryteriów tworzenia poziomów odpłatności i grup limitowych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych; zasad i trybu oraz kryteriów ustalania urzędowych cen zbytu na leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyroby medyczne, a także wysokości urzędowych marż hurtowych i urzędowych marż detalicznych; zasad ustalania cen leków oraz środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego stosowanych w ramach udzielania świadczeń gwarantowanych oraz zasad finansowania ze środków publicznych wyrobów medycznych przysługujących świadczeniobiorcom na zlecenie osoby uprawnionej.

Odniesienie teoretyczne projektu: Związane jest z kwestią tzw. siedmiu nierozwiązywalnych dylematów opieki zdrowotnej, obniżających skuteczność jej działań (zob. M.J. Roberts „Economics and the Allocation of Resources to Improve Health” [w:] G.J. Agich, Ch.E. Begley “Price of Health”, D.Reidel Publ.Co. 1986.). M.in. chodzi o dylemat 4 (brak jasnych kryteriów, za co pacjent powinien sam płacić), 5 (zalecanie środków leczniczych bez uwzględnienia ich ceny) i 6 (brak zróżnicowania kosztów leczenia pacjentów względem tego, jak dbają o swój stan zdrowia). Szerzej rzecz ujmując, temat projektu odwołuje się do problemu kolizji pomiędzy wydolnością ekonomiczną państwa i ideą sprawiedliwości społecznej (kolizji między regułami gospodarowania a regułami pozyskiwania dóbr poprzez powołanie się na przynależność do społeczeństwa).

Główne specjalności uczestników projektu: ekonomia sektora publicznego, prawo publiczne, filozofia i etyka, polityka zdrowotna.

P 2
Koordynator: dr Marek Mączyński

Projekt na kanwie ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112 ze zm.).

Tematem projektu jest ustalenie źródeł wynikających z w/w ustawy schematów działania dotyczących realizacji biernego prawa wyborczego.

Odniesienie teoretyczne projektu: W teorii gier, będącej częścią ogólnej teorii podejmowania decyzji, przyjęto jako aksjomat, iż modelem opisującym relacje pomiędzy wyborcą, a reprezentującym go politykiem jest tzw. model pryncypał-agent, używany do rozstrzygania problemów decyzyjnych w sytuacji ograniczonego dostępu do informacji (jest to założenie spopularyzowane przez N. Groenedjik’a). Model pryncypał-agent jest, generalnie, modelem gry kooperacyjnej przebiegającej w warunkach ograniczonego dostępu do informacji, gdzie przedmiotem decyzji jest ustalenie relacji wynagrodzenia do nakładu pracy. Problem w tym, iż model ten zakłada określony rodzaj motywacji graczy. W teorii gier przyjmuje się, jako podstawowe rodzaje motywacji graczy: 1) motywy kooperacji, 2) motywy indywidualistyczne, 3) motywy rywalizacji oraz kombinacje tych motywów, jak np. złożony motyw kooperacyjno-indywidualistyczny. Model pryncypał-agent opiera się wyłącznie na motywie kooperacji, w myśl którego pryncypał i agent dążą – obaj – do osiągnięcia jak największych korzyści łącznie i żadnemu z nich nie zależy na zmniejszeniu korzyści drugiej strony. Można mieć poważne wątpliwości, czy model pryncypał-agent jest właściwym modelem do opisania relacji pomiędzy wyborcą i politykiem: czy nie są to raczej relacje oparte na motywacji indywidualistycznej. W teorii gier oznacza ona, iż ludzie dążą do zwiększenia swojej bezwzględnej wygranej i nie interesują się wygranymi partnera. Jest to inny typ motywacji niż w modelu pryncypał-agent i jeśli przyjąć ten typ motywacji, model pryncypał-agent należałoby w ogóle odrzucić, jeśli chodzi o relacje pomiędzy wyborcą, a politykiem.

Główne specjalności uczestników projektu: politologia (systemy wyborcze), prawo konstytucyjne, teoria gier, ekonomia konstytucyjna (in. teoria wyboru publicznego), psychologia społeczna (psychologia władzy), socjologia polityki.

P 3
Koordynator: prof. dr hab. Paweł Chmielnicki

Projekt na kanwie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1377).

Tematem projektu jest ustalenie źródeł norm formalizujących ochronę praw nabywcy, wobec którego deweloper zobowiązuje się do ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i przeniesienia własności tego lokalu na nabywcę, albo do przeniesienia na nabywcę własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym lub użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności domu jednorodzinnego na niej posadowionego stanowiącego odrębną nieruchomość. W szczególności chodzi o ustalenie powodów, dla których formalizowany jest nowy schemat działania, dedykowany specjalnie do relacji pomiędzy deweloperem a nabywcą, tzn. powodów dla których istniejące schematy działania określające przebieg interakcji pomiędzy inwestorem budowlanym, a nabywcą okazały się niewystarczające (in. o ustalenie źródeł zjawiska specjalizacji schematów działania).

Odniesienie teoretyczne projektu: Problematyka ustawy odnosi się ściśle do ekonomii kosztów transakcyjnych. W szczególności, chodzi o problem źródeł powstawania kosztów transakcyjnych, ale także o określenie warunków, w których koszty działalności przedsiębiorcy mogą być przerzucone na klienta (poprzez podniesienie ceny), nie prowadząc do zmniejszenia zysku, lub muszą zwiększyć koszty działalności gospodarczej prowadząc do zmniejszenia zysku, bez podniesienia ceny.

Główne specjalności uczestników projektu: ekonomia sektora bankowego, zarządzanie przedsiębiorstwem, publiczne prawo gospodarcze, prawo cywilne, prawo finansowe, psychologia ekonomiczna.

P 4
Koordynator: dr Stefan Płażek

Projekt na kanwie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2008 r. Nr 227, poz. 1505 ze zm.) oraz ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1458 ze zm.).

Tematem projektu jest ustalenie źródeł schematów działania wynikających z w/w regulacji, polegających na obejmowaniu stanowisk urzędniczych w aparacie władzy publicznej. W szczególności chodzi o zbadanie efektywności formalnych instrumentów wyłaniania elit kierowniczych w społeczeństwie, inaczej rzecz ujmując: reguł rywalizacji o obsadzenie cenionej roli społecznej.

Odniesienie teoretyczne projektu: Temat projektu odnosi się zarówno do tzw. drugiej zasady sprawiedliwości J. Rawlsa głoszącej, iż nierówności społeczne i ekonomiczne mają być tak ułożone, (a) aby były z największą korzyścią dla najbardziej upośledzonych, pozostając w zgodzie z zasadą sprawiedliwego oszczędzania (zasada dyferencji); i jednocześnie (b) aby były związane z dostępnością urzędów i stanowisk dla wszystkich, w warunkach autentycznej równości szans; jak i do problemu różnic warunków społeczno – gospodarczych, w jakich dochodzi do wytworzenia, albo: (1) tzw. „biurokracji merytorycznej”, albo (2) „biurokracji kastowej” (zob. Fritz M. Marx „The Administrative State: an Introduction to Bureaucracy”, Univ. Of Chicago Press 1957), tzn. dlaczego tylko niektóre systemy społeczno – gospodarcze okazują się zdolne do wytworzenia modelu „biurokracji merytorycznej”?

Główne specjalności uczestników projektu: prawo urzędnicze, zarządzanie zasobami ludzkimi, psychologia władzy, politologia, socjologia polityki.

P 5
Koordynator: prof. ndzw. dr hab. Jerzy Paśnik

Projekt na kanwie ustawy Prawo energetyczne z dnia 20 kwietnia 1997 (Dz. U. 1997 Nr 54 poz. 348).
Tematem projektu jest zagadnienie uwolnienia cen energii elektrycznej dla odbiorców indywidualnych. Kwestia ta stanowi problem polityczny, ekonomiczny i ogólnospołeczny od przynajmniej kilku lat. W ramach tego tematu należałoby zbadać podstawy prawne determinujące ta decyzją oraz jej skutkami dla indywidualnych odbiorców oraz dla całej gospodarki i uzyskać odpowiedź na pytanie, dlaczego od dnia 1 stycznia 2013 roku zostaną uwolnione ceny energii.
Odniesienie teoretyczne projektu: Temat projektu odnosi się do teorii monopolu naturalnego – modelu ekonomicznego charakteryzującego rynek, który zakłada, że na rynku występuje tylko jedno przedsiębiorstwo, które może wytwarzać dane dobro, w tym przypadku energię, taniej oraz efektywniej niż inne konkurencyjne przedsiębiorstwa. Często jest to związane z korzyściami skali, ponieważ wraz ze wzrostem produkcji spada koszt jednostkowy wytworzenia danego dobra.
Główne specjalności uczestników projektu: prawo, ekonomia.

P 6
Koordynator: dr Magdalena Adamowicz, dr Marek Stych

„Strategia rozwoju samorządów lokalnych a zdecentralizowany model zarządzania portami i przystaniami morskimi – efektywność istniejących regulacji i postulaty de lege ferenda.” Projekt ma na celu ustalenie materialnych źródeł i społeczno-gospodarczej efektywności instytucji prawnej określonej przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 967 ze zm.). W szczególności, celem naukowym projektu jest określenie powodów, dla których powołano szczególne instytucje prawne określające przebieg interakcji pomiędzy specyficznymi przestrzeniami publicznymi – jakimi są porty i przystanie morskie – a  jednostkami samorządu terytorialnego oraz ustalenie, jak te instytucje prawne wpływają na realizację celów obrotu gospodarczego i zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych.

P 7
Koordynator: dr Agata Barczewska – Dziobek.

Projekt „Gminne rady seniorów” ma na celu ustalenie genezy i skutków nowelizacji ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym,  dokonanej w dniu 11 października br. , na mocy której wprowadzona została możliwość powoływania rad seniorów jako organów konsultacyjnych, doradczych i inicjatywnych, fakultatywnie wprowadzonych na podstawie dodanego art. 5c. Jest to nowe rozwiązanie, które w założeniu ma pobudzać aktywność osób starszych , co w dobie „starzejącego się” społeczeństwa powinno być, jak stwierdzili autorzy nowelizacji w jej uzasadnieniu, sposobem na aktywizację osób dojrzałych i doświadczonych, ale też mogłoby być środkiem pozyskiwania wiedzy fachowej, której nie wymaga się od kandydatów na radnych.  Badanie mogłoby dotyczyć szeroko rozumianych skutków społecznych , ale też może pozwolić ustalić, czy jest możliwe poprzez dodatkowy „kanał partycypacyjny” uzyskanie np. efektu podniesienia jakości prawa miejscowego.

P 8
Koordynator: prof. nzw. dr hab.  Andrzej Szplit

Projekt „Rady nadzorcze w spółkach prawa handlowego”– przedmiotem projektu ma być określenie efektywności rozwiązań stosowanych w zakresie nadzoru właścicielskiego nad menedżerami spółek prawa handlowego. Przedmiotem ustaleń badawczych będą m.in. następujące kwestie: iluzoryczność oddzielania kategorii władzy od reguł gospodarowania; relacje władzy w przedsiębiorstwie do innych kategorii: władza a wpływ (statyczna władza i dynamiczny wpływ, posiadanie władzy a powstrzymywanie się od wpływu), władza a charyzma: wpływ bez władzy, władza a przewaga: władza jako zakres przewagi w relacjach wzajemnych,   władza a opór, władza jako zdolność do przełamywania oporu, rodzaje oporu w przedsiębiorstwie: formalny/nieformalny, zogniskowany/rozproszony, itd.; rozproszenie i kumulacja uprawnień właścicielskich a konsekwencje dla nadzorowania działań menedżerów; rola akcjonariuszy korporacyjnych (w tym wielkich przedsiębiorstw finansowych); nadzór większościowy i nadzór mniejszościowy;  nadzór jako odbicie układu interesów (konstelacji interesów); problem rozstrzygania kolizji interesów między największymi właścicielami/udziałowcami i in.

P 9
Koordynator: prof. nzw dr hab. P. Chmielnicki, prof. dr hab. Jerzy Paśnik

Kolejny projekt nosi tytuł „Sankcje i gratyfikacje w prawie”. Celem projektu jest przełamanie wielopokoleniowego postrzegania prawa jako systemu norm, które upowszechniane i chronione są wyłącznie za pomocą kar za ich nieprzestrzeganie. Zamierzamy zweryfikować ten pogląd i wykazać, iż prawo jest systemem świadomie i celowo utrwalanym nie tylko za pomocą kar, ale i nagród za przestrzeganie jego reguł. Wnioski te zamierzamy wyprowadzić w oparciu o szczegółowe badania obowiązującego w Polsce stanu prawnego. Przedmiotem prac badawczych będą wszystkie wiodące obszary norm prawnych (prawo cywilne, gospodarcze, administracyjne, karne, finansowe/podatkowe, prawo pracy, itd.). Ocenę wpływu rozwiązań prawnych na proces decyzyjny człowieka przeprowadzimy w oparciu o dorobek nauk społecznych, w tym – zwłaszcza –  psychologii motywacji i psychologii społecznej. Efektem projektu ma być dzieło podobne do podręcznika wydanego pod patronatem Stowarzyszenia, pt.  „Pochodzenie, tworzenie i efektywność prawa” (wyd. LexisNexis, Warszawa 2014).

P 10
Koordynator: prof. nzw dr hab. P. Chmielnicki,
Następny projekt nosi tytuł „Kariera zawodowa nauczyciela akademickiego w Polsce”. Założeniem naukowym projektu jest ustalenie treści schematu działania, mającego na celu osiągnięcie, przez beneficjenta, wyższej pozycji społecznej, dzięki akcesowi do środowiska naukowców i konkurowaniu w obrębie tego środowiska o wszelkie, dostępne korzyści. Weźmiemy pod uwagę zarówno normy prawne, jak i nieformalne reguły rywalizacji o awans w stratyfikacji społecznej, a także reguły gospodarowania (innymi słowy: aspekty prawne, psychologiczne, socjologiczne, ekonomiczne). Zamierzamy przebadać reguły zachowania ich użytkowników z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych obszarów nauki i sztuki (potrzebne będą w zw. z tym odrębne ustalenia badawcze dla każdego obszaru, „grupy badawcze”, np. oddzielne grupy zajmujące się naukami technicznymi, medycznymi, humanistycznymi, itd.). Członek naszego Stowarzyszenia i kandydat na koordynatora projektu, Dziekan Wydziału Prawa i Adm. Uniw. Opolskiego, prof. dr hab. Piotr Stec, zaproponował realizację projektu w ramach trójstronnego konsorcjum: WSIiZ, Uniwersytet Opolski oraz Stowarzyszenie.