II Zjazd Toruń 2013

Tekst: dr Zbigniew Piepiora
Katedra Ekonomii i Polityki Ekonomicznej
Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Pochodzenie i efektywność prawa w mieście Mikołaja Kopernika

„Bywało, nakupię sobie dzieł a pism myślantów, co rozkoszy a bogactw zażywają, aby dowiedzieć się, co też tam za treści. Były to dzieła o różnicy między przodkiem a tyłkiem, o budowie cudnej tronu monarszego, jego poręczach słodkich i nogach sprawiedliwych, traktaty o polerowaniu wdzięków, opisy szczegółowe tego i owego, przy czym nikt tam sam siebie wcale nie chwalił, wszelako tak już to się jakoś składało, że Struncel podziwiał Paciora, a Pacior – Struncla, obaj hołdami przez Logarytów zasypywani. Porastało też w chwałę trzech braci Wyrwackich – z nich Wyrwander ciągnął w górę Wyrwacego, Wyrwacy – Wyrwisława, ów zaś – Wyrwandra z kolei. Wtedy, gdym owe dzieła ich studiował, jakiś szał mnie ogarnął zły, rzuciłem się na nie, tłamsiłem, darłem, przeżuwałem nawet… aż łkania ustały, łzy obeschły i zaraz siadłem pisać…

Myślę, że wszyscy znamy dzieła braci Wyrwackich. Jakże liczne… Spróbuję zacytować fragment jednego z nich z pamięci: „Zgodnie z art. 387 ze znaczkiem 6, ust. 1, pkt. 2 lit. a tiret pierwsze, in fine – koniecznie trzeba użyć zwrotu łacińskiego, aby odsunąć na bok jakiekolwiek wątpliwości odnośnie naukowości dzieła – użyte przez ustawodawcę określenie terminu jako „niezwłocznie” należy rozumieć w ten sposób, iż czynność powinna być dokonana bez zbędnej zwłoki, jak to trafnie podniósł Sąd Najwyższy w uchwale z dnia” Itd., itd., itp.
Jakaż w tym głębia wnioskowania, czyż nie? Ileż bracia Wyrwaccy stworzyli takich dzieł pomnikowych, za pomocą funkcji ››kopiuj – wklej‹‹? Ile stopni i tytułów naukowych uzyskali, dzięki zastosowaniu tej funkcji? Zwróćmy jednak uwagę, iż zastosowanie funkcji ››kopiuj – wklej‹‹ ma dużo dłuższą historię, niż komputery. Jej zastosowanie ma wielką tradycję i bogate korzenie. W naszej dziedzinie nauki, aby pomyślnie zastosować funkcję ››kopiuj – wklej‹‹, wystarczyło np. znać jakiś język obcy. Można było wówczas funkcję ››kopiuj – wklej‹‹ stosować z ogromnym powodzeniem.  Jej użycie nie musiało i nie musi być ukrywane.  Przeciwnie. Tak dawniej, jak i dziś, spotyka się z akceptacją, a nawet uznaniem. Jest pochwalane i promowane. Recenzent Narodowego Centrum Nauki potrafi napisać, że wniosek nie zasługuje na poparcie, gdyż wniosek nie odwołuje się do żadnej uznanej szkoły naukowej! Innymi słowy, na poparcie zasługuje tylko taki wniosek, który powiela poglądy i pomysły znane już wcześniej. Różnica między czasami dawnymi i obecnymi polega wyłącznie na usprawnieniu stosowania funkcji ››kopiuj – wklej‹‹, dzięki nowoczesnym środkom technicznym. Jednak jej istnienie w żadnym wypadku nie jest wytworem naszej epoki.

Nieraz wracam do książki Johna Kelly’ego ››Historia zachodniej teorii prawa‹‹. Jest w niej wymieniony tylko jeden polski naukowiec. Zgadnijcie Państwo, kto? To Bronisław Malinowski. On jeden jedyny, zdaniem autora, zapisał się w dziejach nauk o normach społecznych na tyle mocno, aby jego dorobek powołać w dziele o historii teorii prawa. Ale, akurat w tym przypadku nie ma nic dziwnego. Bo Malinowski tworzył coś naprawdę oryginalnego. Poświęcił się temu bez reszty. Pół życia spędził wśród dzikich plemion, aby opisać reguły budowy interakcji społecznych występujące w swej najpierwotniejszej postaci. Nieraz narażając życie… Dzięki temu zapisał się na trwałe w nauce światowej. A przecież mógł budować karierę naukową dużo wygodniej. Dużo bardziej komfortowo. Nie wstając zza biurka. Sięgając po gotową książkę. Albo orzeczenie. Tak jak dzisiaj czynią to bracia Wyrwaccy. Ich sukcesy kuszą, aby ich naśladować. Niemniej, patrząc na nich z dłuższego dystansu stwierdzam, że jednak wolę uprawiać naukę w mniej komfortowy sposób, niż oni. Niewygodnie, tak jak Bronisław Malinowski. I – choć bicie głową w szklany sufit boli coraz bardziej – nadal  jestem gotów, zamiast  siedząc za wygodnym biurkiem używać funkcji ››kopiuj – wklej‹‹, pracować tak jak Malinowski. Nawet z dzikusami. W końcu, jestem do tego przyzwyczajony. Przecież jestem nauczycielem akademickim… – tymi słowami, pochodzącymi m.in. z „Cyberiady” Stanisława Lema, prof. dr hab. Paweł Chmielnicki, WSIiZ Rzeszów, uroczyście otworzył ogólnopolską konferencję „Pochodzenie i efektywność prawa”. Następnie głos zabrał prof. dr hab. Jerzy Boehlke, prodziekan Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, uczelni, w której wydarzenie miało miejsce. Pan Dziekan, wiceprezes Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa przywitał ze swojej strony uczestników, którzy na konferencję zorganizowaną w dniach 21-22.09.2013 r. przez Stowarzyszenie przybyli z różnych stron Polski.

Celem konferencji było zaprezentowanie efektów badań prowadzonych przez członków Stowarzyszenia „Fontes” oraz referatów osób, które chciały podzielić się swoim dorobkiem badawczym i poglądami. Tematyka konferencji zainteresowała osoby specjalizujące się w zagadnieniach teorii prawa, polityki legislacyjnej, polityki społecznej, polityki ekonomicznej, przedstawicieli nowej ekonomii instytucjonalnej, nauk o zarządzaniu, politologów oraz socjologów i psychologów społecznych, którzy zajmują się problematyką zmiany społecznej.
Dyskusja dotyczyła prezentacji wyników projektów badawczych prowadzonych przez Stowarzyszenie, podstawy i problemów badań empirycznych nad pochodzeniem (genezą) i efektywnością prawa, w tym m.in. sterowania zachowaniem adresata normy prawnej za pomocą wymiernych i niewymiernych korzyści oferowanych w normie prawnej, reguł gospodarowania jako źródeł norm prawnych oraz reguł budowy relacji interpersonalnych jako źródeł norm prawnych. Głos w dyskusji zabrali m.in.: prof. dr hab. Paweł Chmielnicki, prof. dr hab. Filip Grzegorczyk, prof. zw. dr hab. Jerzy Menkes, prof. dr hab. Jerzy Paśnik, prof. dr hab. Piotr Stec, prof. dr hab. Helena Szewczyk, prof. dr hab. Andrzej Szplit, dr Leszek Bielecki, dr Maciej Borski, dr Jarosław Czerw, dr Jerzy Hejnar, dr Hubert Kaczmarczyk, dr Urszula Kosielińska-Grabowska, dr Anna Kociołek-Pęksa, dr Anna Korzeniewska-Lasota, dr Artur Kotowski, dr Marian Liwo, dr Przemysław Malinowski, dr Zbigniew Piepiora, dr Łukasz Pikuła, dr Stefan Płażek,  dr Bogdan Przywora, dr Jakub Rzymowski, dr Piotr Ruczkowski, dr Marcin Szplit, mgr Daria Danecka, mgr Łukasz Górski, mgr Maciej Kłodawski, mgr Jacek Pakuła,  mgr Marta Sawicka, mgr Anna Wójtowicz-Dawid, lic. Paweł Skoczowski.

Konferencji towarzyszył II Zjazd Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa, które skupia blisko 70-ciu naukowców z kilkunastu ośrodków akademickich w Polsce: prawników, ekonomistów, socjologów, psychologów i innych. Jego członków łączy chęć poznania ładu normatywnego (instytucjonalnego) współczesnego społeczeństwa w całej złożoności tego zjawiska. „Fontes” stawia sobie za cel poznanie, na drodze badań empirycznych, przyczyn wprowadzania do obiegu społecznego określonych norm prawnych oraz ich następstw społecznych i gospodarczych. Naukowe cele Stowarzyszenia to ustalanie treści norm (reguł działania, instytucji), jakimi posługuje się człowiek we wszystkich aspektach swojej egzystencji i wzajemnych powiązań pomiędzy normami (regułami, instytucjami) agregowanymi w ramach różnych zbiorów informacji.

Członkowie Stowarzyszenia prowadzą badania naukowe, które opierają się na interdyscyplinarnym podejściu do poznawania ładu normatywnego (instytucjonalnego), na łączeniu wiedzy z różnych dziedzin nauk społecznych: prawa, socjologii, ekonomii, psychologii, politologii i innych. W badaniach naukowych stosowana jest oryginalna, interdyscyplinarna metoda badawcza. Badania prowadzą do uporządkowania i modernizacji wiedzy na temat celów działania człowieka – jako istoty społecznej i sposobów realizacji tych celów, w szczególności na temat przesłanek i sposobów wywierania presji na przebieg postępowania legislacyjnego przez grupy interesu i osoby indywidualne.

W dniu 20.09.2013 roku miało miejsce zebranie Zarządu i Komisji Rewizyjnej stowarzyszenia, na którym m.in. rozpatrywano sprawy organizacyjne i zatwierdzono sprawozdanie z wykonania budżetu za rok 2012. Dzień później odbyło się Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa. W trakcie zebrania rozpatrzono sprawozdania komisji rewizyjnej. Przyjęto rezygnację mgr Marty Berdel-Dudzińskiej z funkcji sekretarza i przyjęto przez aklamację kandydaturę mgr Aleksandry Kędzior na to samo stanowisko. Zatwierdzono plan projektów badawczych stowarzyszenia na następny okres. Nowym projektem Stowarzyszenia będzie projekt P 6 pn. „Strategia rozwoju samorządów lokalnych a zdecentralizowany model zarządzania portami i przystaniami morskimi – efektywność istniejących regulacji i postulaty de lege ferenda.” Projekt ma na celu ustalenie materialnych źródeł i społeczno-gospodarczej efektywności instytucji prawnej określonej przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 967 ze zm.). W szczególności, celem naukowym projektu jest określenie powodów, dla których powołano szczególne instytucje prawne określające przebieg interakcji pomiędzy specyficznymi przestrzeniami publicznymi – jakimi są porty i przystanie morskie – a  jednostkami samorządu terytorialnego oraz ustalenie, jak te instytucje prawne wpływają na realizację celów obrotu gospodarczego i zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych.

Następnie uchwalono budżet i rozpatrzono sprawozdania z realizowanych projektów badawczych, zajęto się też sprawami bieżącymi. Ustalono termin i miejsce III Zjazdu Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa i przyszłorocznej konferencji pn. „Działania człowieka. Bodźce – mechanizmy – konsekwencje” na wrzesień 2014 roku w Krakowie.